Koniec z kserowaniem dowodów osobistych i innych dokumentów potwierdzających tożsamość


Piotr Siemieniak
Piotr Siemieniak
6 min. read
Koniec z kserowaniem dowodów osobistych i innych dokumentów potwierdzających tożsamość

Przyczyny wprowadzenia ustawy

Ustawa z dnia 4 października 2018 r. o dokumentach publicznych wchodzi w życie w dniu 12 lipca 2019 roku. Niniejsza ustawa jest odpowiedzią na ryzyka związane z fałszestwami dokumentów i kradzieżą tożsamości.

W latach 2010–2015 stwierdzono łącznie 361 310 przestępstw przeciwko dokumentom, co stanowiło średnio 60 218 przestępstw rocznie. Fałszerstwa dotyczą niemalże wszystkich rodzajów dokumentów. Czynnikami sprzyjającymi rozwojowi zjawiska fałszerstw dokumentów są: rozproszona produkcja dokumentów, stosunkowo niski poziom zabezpieczenia przed fałszerstwem niektórych dokumentów, brak zunifikowanych wzorów wielu dokumentów urzędowych, nasilenie ruchów migracyjnych, a także dynamiczny wzrost działalności grup przestępczych, zachęcanych wysokimi dochodami z tego procederu, oraz szybki rozwój techniki łatwo dostępnej dla przeciętnego użytkownika.

Do najczęściej spotykanych przestępstw związanych z wykorzystaniem fałszywych dokumentów należą: wyłudzenia kredytów, wyłudzenia towarów, przestępstwa związane z obrotem towarowym z zagranicą, obrót kradzionymi samochodami. Zjawisku przestępczości gospodarczej bardzo często towarzyszą przestępstwa związane z tworzeniem fikcyjnej tożsamości na podstawie sfałszowanych dokumentów, co w wielu przypadkach stanowi podstawę zakładania działalności gospodarczej, której celem są wyłudzenia podatku VAT, legalizacja wprowadzonych na rynek krajowy uprzednio wyłudzonych, przemyconych lub podrobionych towarów, wyłudzenia kredytów, a w konsekwencji pranie brudnych pieniędzy. Sfałszowanie dokumentu i na jego podstawie stworzenie nowej tożsamości jest często pierwszym etapem w przestępczej działalności. Wejście Rzeczypospolitej Polskiej do Unii Europejskiej, którego konsekwencją było przystąpienie do strefy Schengen, z jednej strony wzmocniło system bezpieczeństwa wewnętrznego państwa, z drugiej, Rzeczpospolita Polska przyjęła na siebie nowe zobowiązania związane z koniecznością właściwego zabezpieczenia granic zewnętrznych UE. Wprowadzenie udogodnień związanych ze swobodą podróżowania bez wewnętrznych kontroli granicznych objęło wszystkie osoby, także nielegalnych imigrantów i przestępców, stworzyło warunki do powstania nowych, dotąd nieznanych form przestępczości transgranicznej. W tym sensie szczególnego znaczenia nabierają fałszerstwa dokumentów, które stanowią podstawę do tworzenia fałszywej tożsamości, ułatwiając tym samym przedostawanie się na teren kraju i ukrywanie przestępców, jak również tworzenie pozorów legalności, np. przy zatrudnianiu cudzoziemców lub legalizowaniu pobytu nielegalnych imigrantów.

Definicja dokumentu publicznego

Dokument, który służy do identyfikacji osób, rzeczy lub potwierdza stan prawny lub prawa osób posługujących się takim dokumentem, zabezpieczony przed fałszerstwem.
Dokument, aby być dokumentem publicznym musi spełniać następujące kryteria:

  • musi być wytwarzany według wzoru określonego w przepisach prawa powszechnie obowiązującego albo
  • jego wzór graficzny i forma zostały zatwierdzone przez podmiot realizujący zadania publiczne uprawniony na podstawie odrębnych przepisów i który jest zgodny z wymogami dla blankietu tego dokumentu określonymi w przepisach prawa powszechnie obowiązującego

Katalog dokumentów publicznych

Ustawa wprowadza kategorie dokumentów publicznych oraz szeroki katalog dokumentów, które będą zakwalifikowane jako dokumenty publiczne.

Przykładowo dokumentem publicznym (pierwszej kategorii) będą takie dokumenty jak dowód osobisty, prawo jazdy, Karta Polaka, zaświadczenie ADR, czy paszport. Pełny katalog można przeczytać w art. 5 niniejszej ustawy. (link https://www.sejm.gov.pl/Sejm8.nsf/druk.xsp?nr=2153).

Dokumentami publicznymi kategorii drugiej są dokumenty istotne ze względu na bezpieczeństwo państwa, bezpieczeństwo obrotu gospodarczego i prawnego, w tym dotyczące broni, międzynarodowego przewozu towarów niebezpiecznych, potwierdzające wykształcenie wyższe i specjalistyczne oraz świadectwa dojrzałości, inne niż wymienione w ust. 2.

Dokumentami publicznymi kategorii trzeciej są dokumenty mające wpływ na bezpieczeństwo obrotu gospodarczego i prawnego, w tym koncesje, pozwolenia, licencje, zaświadczenia, świadectwa i certyfikaty związane z bezpieczeństwem transportu, dokumenty potwierdzające kwalifikacje zawodowe, świadectwa ukończenia szkoły, legitymacje szkolne i studenckie oraz dokumenty uprawniające do różnego rodzaju ulg, inne niż wymienione w ust. 2 i 3.

Replika dokumentu publicznego

Odwzorowanie lub kopię wielkości od 75% do 120% oryginału o cechach autentyczności dokumentu publicznego lub blankietu dokumentu publicznego, z wyłączeniem kserokopii lub wydruku komputerowego dokumentu publicznego wykonanych do celów urzędowych, służbowych lub zawodowych określonych na podstawie odrębnych przepisów lub na użytek osoby, dla której dokument publiczny został wydany;

Przepisy karne

Ustawa wprowadza przepisy karne związane z wytwarzaniem, oferowaniem, zbywaniem lub przechowywaniem dokumentów publicznych. Na podstawie art. 58 każdy kto wytwarza, oferuje, zbywa lub przechowuje w celu zbycia replikę dokumentu publicznego, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.

Zgodnie z uzasadnieniem do ustawy zakaz oraz sankcja karna nie dotyczą kserokopii lub wydruku komputerowego dokumentu publicznego wykonanych do celów urzędowych, służbowych lub zawodowych określonych na podstawie odrębnych przepisów lub na użytek osoby, dla której dokument publiczny został wydany. W taką interpretacją przepisu w uzasadnieniu do ustawy nie mamy podstawy prawnej do wykonywania kopii dokumentu publicznego.

W związku z definicją repliki dokumentu publicznego wydaje się, że replika dokumentu o rozmiarze mniejszym niż 75% lub większym niż 120% oryginału dokumentu byłoby dopuszczalne. W związku z taką interpretację rekomenduję podjęcie decyzji przez działy prawne, czy przechowywanie kopii o wskazanych wymiarach będzie dopuszczalne.